แผลกดทับ (Pressure Ulcer / Bed Sore) เป็นภาวะที่เกิดขึ้นบ่อยในผู้ป่วยที่ไม่สามารถขยับตัวได้เองหากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม แผลอาจลุกลามจนติดเชื้อ ลึกถึงกระดูก และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
แผลกดทับในผู้ป่วยติดเตียง: รู้เท่าทันก่อนอาการลุกลาม
แผลกดทับ (Pressure Ulcer / Bed Sore) เป็นภาวะที่เกิดขึ้นบ่อยในผู้ป่วยที่ไม่สามารถขยับตัวได้เอง เช่น ผู้ป่วยติดเตียง ผู้ป่วยอัมพาต หรือผู้สูงอายุที่เคลื่อนไหวได้น้อย หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม แผลอาจลุกลามจนติดเชื้อ ลึกถึงกระดูก และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
แผลกดทับคืออะไร?
แผลกดทับคือ การบาดเจ็บของผิวหนังและเนื้อเยื่อที่อยู่ใต้ผิวหนัง ซึ่งเกิดจากแรงกดทับต่อเนื่องนาน ๆ จนเลือดไหลเวียนไปเลี้ยงบริเวณนั้นไม่เพียงพอ ทำให้เนื้อเยื่อตายและกลายเป็นแผล
สาเหตุหลักของแผลกดทับ
- แรงกด (Pressure): จากการนอนหรือนั่งในท่าเดิมเป็นเวลานาน
- แรงเสียดสี (Friction): เช่น ลากตัวผู้ป่วยบนเตียงโดยไม่ใช้ผ้ารอง
- แรงเฉือน (Shear): เช่น ศีรษะหรือหลังเลื่อนไถลขณะนั่งพิงเตียง
- ความชื้น: จากเหงื่อ ปัสสาวะ หรืออุจจาระ ทำให้ผิวเปื่อยง่าย
- ภาวะขาดสารอาหารหรือขาดโปรตีน: ทำให้ผิวหนังอ่อนแอ
ตำแหน่งที่มักเกิดแผลกดทับ
- ท้ายทอย
- กระดูกสะบัก
- ก้นกบ / สะโพก
- ข้อศอก
- ส้นเท้า / ตาตุ่ม
- เข่า / หน้าแข้ง (ในบางกรณี)
ระดับของแผลกดทับ
| ระดับ | ลักษณะแผล |
| 1 | ผิวหนังแดง ไม่จางเมื่อกด ผิวหนังยังไม่เปิด |
| 2 | มีแผลเปิดตื้น ๆ ชั้นผิวหนังหลุดลอก |
| 3 | แผลลึกถึงชั้นไขมันใต้ผิวหนัง |
| 4 | แผลลึกถึงกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น หรือกระดูก อาจติดเชื้อรุนแรง |
วิธีป้องกันแผลกดทับในผู้ป่วยติดเตียง
- เปลี่ยนท่านอนทุก 2 ชั่วโมง
ลดแรงกดที่สะสมในจุดเดิม ช่วยให้เลือดไหลเวียนดีขึ้น - ใช้เบาะรองกันแผลกดทับ
เบาะลม เบาะเจล หรือที่นอนลมจะช่วยกระจายแรงกด ลดความเสี่ยง - รักษาความสะอาดผิวหนัง
หมั่นเช็ดตัว เปลี่ยนผ้าอ้อม และใช้ผ้าซับเหงื่อหากมีความชื้นสะสม - นวดกระตุ้นบริเวณที่มีแรงกด
เช่น บ่า หลัง ต้นขา เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนของเลือด (ยกเว้นบริเวณที่เริ่มมีรอยแดงแล้ว) - ให้สารอาหารครบถ้วน โดยเฉพาะโปรตีน
เพื่อให้ผิวหนังแข็งแรงและฟื้นตัวได้เร็ว
การดูแลแผลกดทับเบื้องต้น
- ทำความสะอาดแผลด้วยน้ำเกลือหรือน้ำสะอาด (หากไม่ติดเชื้อ)
- ปิดแผลด้วยผ้าก๊อซปลอดเชื้อหรือวัสดุปิดแผลเฉพาะ
- หลีกเลี่ยงการใช้แป้งหรือยาทาแผลที่ไม่เหมาะสม
- หากแผลลึกหรือมีหนอง ควรพบแพทย์เพื่อประเมินและอาจต้องล้างแผล หรือตัดเนื้อเน่าทิ้ง
สัญญาณอันตรายที่ควรพบแพทย์ทันที
- แผลมีกลิ่นเหม็น หรือมีหนอง
- ผิวหนังรอบแผลบวมแดง ร้อน
- มีไข้ หนาวสั่น
- แผลไม่ดีขึ้นภายใน 7–10 วัน
แผลกดทับสามารถป้องกันได้ หากมีการดูแลอย่างเหมาะสมและใส่ใจเรื่องการเปลี่ยนท่า นอนบนเบาะที่เหมาะสม และได้รับสารอาหารครบถ้วน หากเริ่มมีสัญญาณแผล ให้รีบดูแลและปรึกษาแพทย์โดยเร็ว เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรงในอนาคต